11 03 2013

İnsan ve Hayvan Sağlığında Arı Ürünlerinin Kullanılması

İnsan ve Hayvan Sağlığında Arı Ürünlerinin Kullanılması |  görsel 1

 

 
Cevat NİSBET
Peria TABATABAEİ
Deniz AKER
Ondokuzmayıs üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, Samsun
 
İnsanoğlu asırlardır arı ve arı ürünlerini tedavi amacıyla kullanmaktadır. Günümüzde ise apiterapi adı verilen bu yöntem ile modern tıbba destek olduğu ve bilimsel araştırmaların sonuçlarına dayandığından tıp dünyasında genel kabul görmüştür. Ve hızlı bir gelişme göstermektedir (Nisbet, 2010). Bal arısı ürünlerinden özellikle bal, polen, arı sütü, propolis, arı zehri ve arı ekmeği bileşikleri insan ve hayvan sağlığında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bal, arıların çiçekteki nektar veya bitkiler üzerinde yaşayan bazı canlıların ürettikleri salgılardan topladıkları ve enzimatik olarak değişikliğe uğratıp peteklere depoladıkları tatlı bir maddedir. Doğada saf üretildiği şekliyle besleyici değeri yüksek olan bal, değişik bileşiklerden oluşan yaklaşık 180 madde içermektedir. Saf balın en önemli bileşenlerini yaklaşık %80 üzeyindeki monosakkaritler ( fruktoz, galaktoz) ve disakkaritlerden oluşan şekerler teşkil etmektedir, bunu yanısıra % 18-19’u su, aminoasitler, vitaminler (biotin, nikotinik asit, folik asit, pantotenik asit, piroksidin, tiamin, vs.), enzimler (diyastaz, invertaz, glikoz oksidaz ve katalaz) ve mineral madde (potasyum, demir, magnezyum, fosfor, bakır ve kalsiyum) içermektedir (Whıte, 1978; Şahinler, 2001). Bal, içerdiği glukonik asit, bütirik asit, asetik asit, formik asit, laktik asit, süksinik asit, malik asit, sitrik ve okzalik asitler gibi organik asitler nedeniyle ortalama 3,9 PH (3.4–6.1)’ya sahip olup, asidik bir gıdadır (Özmen, 2006). Bal içeriği oldukça değişkendir ve toplanan nektar botanik kaynağına, mevsim, coğrafyaya ve toprak verimliliğine, yağış ve diğer birçok çevresel faktöre göre değişmektedir (Anklam, 1998;
Oddo, 2004; Güler, 2007; Nisbet, 2009; Khalil, 2010). Bu nedenle arı ürünlerinin kimyasal özellikleri çevre kalitesi ile doğrudan ilişkilendirilmiştir (Staniskiene, 2006; Nisbet, 2009; Şahinler, 2004; Nisbet, 2009). Arılar farklı tür çiçeklerden polenleri topladığı gibi bu bitki bünyesinde bulunan kimyasal maddeleri de bal içeriğine aktarmaktadırlar. Bu durum
balın şifalı etkisini de etkilemektedir, diğer bir değişle tüm ballar tedavide aynı etkiye sahip değildir(Nisbet, 2010). Balın tedavi edici mekanizması (antioksidan, antibakteriyel ve antiinflamatuar, antitümör) üzerine pek çok çalışma yapılmıştır (Ahamed, 2007; Bogdanov, 1997). Özellikle bakteri üzerine inhibe edici etkiye sahip olduğu değişik çalışmalar ile ortaya konulmuştur (Subrahmanyan, 2001; Bogdanov, 1997). Bunu yanı sıra insan ve veteriner hekimliğinde iyileşmeyen kontamine ve maddi kayıplı yaraların tedavisinde önerilmiştir (Ghaderi, 2004., Nisbet,2010., Naemi,2008; Lusby, 2002;; Molan, 1999). Balın yarayı iyileştirme mekanizması; yangısal ödemin azaltılması, yara bölgesine  akrofajların çekilmesi ve buna bağlı yaranın temizlenmesi, ölü dokuların atılımının hızlandırılması, lokal olarak hücresel enerji kaynağı sağlanması, sağlıklı granülasyon dokusu oluşturması ve yara üzerindeki protein tabakasını koruyucu bir etkisinin olması şeklindedir (Çelimli, 2004; Subrahmanyam, 1999;). Balın antimikrobiyal etkisinin, sahip olduğu 
yüksek ozmolarite, düşük rutubet, düşük PH ve glukoz oksidaz aracılığı ile enzimatik olarak üretilen hidrojen peroksit (H2O2) ve flavonoidler ve fenolik asitten gibi bazı kimyasal madde içermesine bağlı olduğu bildirilmektedir (Whıte, 1966; Chırıfe, 1982; Molan, 2000; Nisbet 2010). Ayrıca içeriğinde benzilalkol, 1,4-dihidroksibenzen, terpenler ve 2-hidroksibenzoikasit gibi maddelerin varlığı, düşük protein içeriği ve düşük redoks potansiyeline sahip olması da balın antimikrobiyal özelliğine katkıda bulunmaktadır. Balın anti bakteriyel özelliği yanı sıra korneal ödem rahatsızlıklarına iyi
geldigi bildirilmiştir (Mansour, 2002). Balları antitümor ajan olarak da kullanılmıştır (Gribel, 1990;Biswal, 2003). Balda yüksek seviyede antioksidan mevcuttur ve vücudu üretilen oksijen radikallerinden korurlar. Bu yüzden organizma metabolizması ürünü olarak oluşan serbest radikallere karşı günlük olarak antioksidan besinlerin alınması son derece
önemli ve gereklidir. Ballar içerdikleri çeşitli fitokimyasallar (vitaminler, enzimler, organik asitler vs) nedeniyle doğal bir antioksidan kaynağıdırlar.( kesic, 2009; Frankel, 1998). Balların ayrıca antioksidan kaynağı olarak glukoz oksidaz, fenolik asitler, flavonoidler, askorbik asitler ve karotinoidler bildirilmiştir (Khalil, 2010; Mamary, 2002). Antioksidanlar çeşitli kanser hastalıklarına, kalp-damar hastalıklarına, sindirim sistemi hastalıklarına, inflamatuar hastalıklarına ve nörolojik dejeneratif hastalıklarına karşı kullanılmıştır (Khalil, 2010; Kesic, 2009; Molan 2000; Kasianenko, 2002).
Propolis bal arıları tarafından çeşitli bitkilerin yaprak, kozalak, kabuk, tomurcuk ve filizlerinden toplanan, reçineli ve mum kıvamında olan bir maddedir. Arılar bu maddeyi kovanın delik ve çatlaklarını kapatmada, peteklerinin tamirinde, çeşitli arı hastalıklarından koloninin korunmasında, petek gözlerinin dezenfeksiyonunu ve kovana giren yabancı materyallerin etkisiz hale getirilmesinde kullanılmaktadırlar (Kumova, 2002). Propolisin, flavonoidler,  idroksiflavononlar, fenolik asit ve esterleri, terpenoidler, steroidler, benzoik asit ve türevleri, sinamik asit ve türevleri, kafeik asit, apigenin, alifatik ve terpen hidrokarbonlar, aminoasitler, mineralleri, hetero aromatik bileşikleri ve inorganik
bileşikler gibi 20 den fazla çeşitli kimyasal bileşikler içerdiği belirtilmiştir (Lotfy, 2006; Parolia, 2011; Kumova, 2002). Propolisin bu karmaşık kimyasal yapısı toplandığı bölgenin bitkisel desenine göre değişmektedir. İçerdiği bu yapı propolise kuvvetli antioksidan, anti viral ve anti bakteriyel özellik kazandırmaktadır (Lotfy, 2006; Parolia, 2011; Kumova,2002). Antimikrobiyal ve antiinfalamatuar aktivitesi (Sicili,2005; parolia, 2011; Gardjeva,2007), antifungal (Isla,2012; Gardjeva,2007; Martines,2002; Ozcan,2004), antiviral (Ito,2001;Amoros,1992), antiülser  Barros,2008,lemos,2007), antitümör (Lotfy,2006;Liao,2003; Luo,2001;Kimoto,200; Teerasripreecha, 2012; Borges, 2011) gibi biyolojik yapılar üzerine propolisin etkisi konusunda pek çok çalışma mevcuttur.
 
Arı sütü larva ve ana arının beslemek için işçi arıların hypofarangial ve mandibuler bezlerinde üretilen bir maddedir (Hashimoto,2005).Arı sütünün yaklaşık %12-15 protein,7.3 mg/g, amino asitler (metionin, lösin, lizin, valin, fenil-alanin, treonin,triptofan, izolösin), panteik asit , asetilkolin,10-HDA (10-Hydroxy-2 Decanoic Acid), sepanin asit, %10-12 karbonhidrat, %3-7 lipid, vitaminler ve çeşitli mineral madde içermektedir (Guo, 2007). Arı sütü sahip olduğu yüksek bileşikli içeriği nedeniyle birçok farmakolojik aktiviteye sahiptir. Bu nedenle pek çok biyolojik aktivite gösterdiği bildirilmiştir. Yapılan çalışmalarda arı sütünün; nörogenik aktivitesi (Zamanı, 2012; Hashimoto, 2005; morita, 2012), anti tümör (Ka radeniz,2011;Tamura,1987;Izuta, 2009), antimikrobiyel (Tseng, 2011; Boukraa, 2009),antihypertensive
(Tokunaga, 2004; Takaki-Doi, 2009) aktivite, kan kolesterolü ve şeker düzenliyeci (Guo, 2007; Münstedt, 2009) ve anti-inflammatuar etki (Kohno, 2004; Yanagita, 2011), antioxidan (Nakajima, 2009; Silici, 2010; Cemek, 2010), immunmodulator (Okamoto, 2003;şimşek, 2009; Gasic,2007; Sugiyama, 2012) ve östrojenik (Suzuki,2006) aktivite gösterdiği bildirilmiştir.
 
Arı zehri işçi arıların zehir bezlerinde sentezlenip depolandığı bir maddedir. Komponentlerden hiyaluronidaz ve fosfolipaz, asit fosfomonoesteraz, glukozidaz, fosfolipaz enzimleri, histamin, dopamin, noradrenalin, fosfolipidler, şekerler, amino asitler gibi maddeler içermektedir (Nisbet,2010; Kang2002). Bu kimyasal içeriği apiterapide yaygın olarak kullanılmaktadır. Arı sütünün özellikle immunoterapide (Seppala, 2012), Karciğer hastalıkların tedavisinde (Park, 2010), antitümör (Huh, 2010;Son, 2007; Jang, 2003; Moon, 2007), anti inflamatuar (Kwon,2001; Baek, 2006;Moon,
2007), etkisi, artrit tedavisi (Nisbet, 2010; Lee, 2005; Kang, 2002) ve analjezik (Kim, 2005; Lee, 2004) gibi biyolojik aktiviteleri üzerine yapılan araştırmalar ön plana çıkmaktadır. Polen çiçekli bitkilerin erkek üreme materyalidir. Değişik renklerde bulunan polen arılar tarafından kovanın gıda ihtiyacını karşılamak için toplanmaktadır. Bitkiden bitkiye değişen bileşim yaklaşık %10-15 su, % 20 protein, ,% 30-60 Karbonhidrat, amino asitler, % 6 yağ asitleri (39% linolenic, 20% palmitic and 13% linoleic acids;), flavonoid, Karotenoidler , terpenler, 12 den fazla vitamin, mineral ve 10 den fazla enzime sahiptir (Ishikawa, 2009; Maruyama, 2010 Quian,2008; Attia,2011). Arı poleni gıda maddesi olarak kullanılmasının yanı sıra bin yıldır geleneksel tedavide de kullanılmıştır. Günümüzde de geleneksel tıp alanında kullanılmaya devam edilmektedir. Polen taşıdığı flavonoid nedeniyle anti inflamatuar (Shoskes, 2002., Maruyama, 2010), mast hücrelerin aktivitesini inhibe ederek antialerjik etkiye sahip olduğu (Ishikawa, 2009; Kempuraj, 2005), immunomodulator etki (bogdavov, 1994; Wang, 2005), ovaryum hormon fonksiyon düzenleyicisi( Kloesartova, 2012) büyüme ve gelişme performans artırıcı (Attia, 2011; Turner, 2006), antioksidan etki (Leja, 2007; Saric, 2009),sindirim
sistemi gelişimi ve fonksiyon sağlayıcısı (Wang, 2007; Bovera, 2009), anti kanser( Wu, 2007; Yang, 2006), anti  ungal (Ozcan, 2004),anti ageing (Liu,1990) etkisi olduğu, yapılan araştırmalarla ortaya konulmuştur. 
Arı ve arı ürünlerinin kullanımı tıp ve veteriner hekimliği dışında diş hekimliğinde de kullanılmaktadır. Özellikle ağız ve diş eti enfeksyonlarına karşı ve dentin hassasiyetinin giderilmesine yönelik pek çok çalışma mevcuttur. Sonuçlar bu ürünlerin periodontal hastalıklara, ağrının azaltılmasına, ağız ülserleri gibi bazı ağız problemlerine iyi geldiği göstermektedir(Yılmaz, 2009; Sonmez, 2005; Ozan,2007; Martines, 2002; Yanagita,2011; Toker, 2008) . Arı ve arı ürünlerinin şifalı özelliklerini yazdığımız bu yazıda önemli bir hususun göz ardı edilmemesi gerekir. Bu husus da; her arı ürününün şifalı olmadığıdır. Çünkü İnsan ve hayvan sağlığında kullanılan her bir arı ürünü taşıdığı değişik kimyasal
madde nedeniyle farklı özellik kazanmaktadır. Ürünler arasında bu farklılığın yanı sıra aynı çeşit ürünler arasında da bu farklılık yaşanmaktadır (Nisbet, 2009). Diğer bir değişle arı ürününün kimyasal özelliği bitkiden bitkiye, bölgeden bölgeye pek çok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Bu nedenle arı ürünlerinin kimyasal özellikleri bitki ve çevre kalitesi ile doğrudan ilişkilendirilmektedir (Ardalı, 2009; Staniskiene, 2006). Bitki kaynağı ile ilişki olarak
en iyi örneğini orman gülü balı veya rhododendron bal için verebiliriz. Bu bal taşıdığı Andromedotoxin nedenliye fazlası zehirleyici ve zararlıdır (Onat,2011). Çevresel faktör örneği ise arıların; bitkilerin toprak, su ve hava kirliliğinden dolayı aldıkları kalıntıyı bala aktarmasıdır (Ardalı,2009). Yapılan çalışmalarda cadde kenarlarında yerleştirilen kovanlarda ağır metal tespit edilmiştir (Nisbet, 2013). Bu da doğrudan balın gıda kalitesini düşürerek halk sağlığı açısından risk oluşturmaktadır (Güler,2007). Yani arı ürünlerinin yapımında bitki kaynağı ve yetiştirilen bölgenin
çevresel özelliklerinin belirtilmesinin sağlıklı bir ürünün elde edilmesinde zorunlu hale getirilmesi gerektiğini göstermektedir. Arı ürünlerinin kullanılmasında önemli bir husus da bu ürünlerin oluşturabileceği bazı yan etkilerinin olmasıdır. Örneğin arı zehrinin alerjik riski nedeniyle (Celikel, 2006) bazı canlılarda kullanılması anaflaktik şok ve sitotoksik riski taşır (Nishikawa,2011; Rueff, 2008). Alerjik insanlarda özellikle de çocuklarda polen kullanılmasının ciddi sağlık problemlerini meydana getirdiği bildirilmiştir (Tucak, 2005). Tüm bu risk olasılıkları göz önünde
bulundurulduğunda arı ve arı ürünleri ile tedavi işlemlerinin mutlaka deneyimli hekimler tarafından yapılması gerekliği ortaya konulmaktadır.
 
Kaynaklar:
 
1. Amoros M, Sımoes C.M.O., Gırre L.(1992) Synergıstıc Effect of
Flavones and Flavonols Agaınst Herpes Sımplex Vırus Type 1 ın Cell
Culture. Comparıson wıth The Antıvıral Actıvıty of Propolıs Journal of
Natural Proakcts, 5 5(12):1732-1740.
 
2. Ahamed M and Siddiqui MK.(2007) Low level lead exposure and
oxidative stress: current opinions. Clin Chim Acta,. 383(1-2): 57-64.
 
3. Anklam e. (1998) Review of the Analytical Methods to
Determine the Geographical and Botanical Origin of Honey. Food
Chemistry, 63, 549-62,
 
4. Ardalı Y., Nisbet C., Güler A., Yarım GF., Cenesiz S. (2009)
İnvestigation of the Use of Honey Bees and Honey to Ases Pesticide
Residues, 5th Black Sea Basin Conference On Analytical Chemistry,
Fatsa-Ordu/ Turkey, 211- 212.
Attia YA., Al-Hanoun A., El-Din AE., Bovera F., Shewika YE.(2011)
Effect of Bee Pollen Levels on Productive, Reproductive and
Blood Traits of NZW Rabbits. J Anim Physiol Anim Nutr (Berl),
95(3):294-303.
 
5. Baek Y.H., Huh J.E., Lee J.D.,. Choi D.Y, Park D.S. (2006) Antinociceptive
Effect and The Mechanism of Bee Venom Acupuncture
(Apipuncture) on İnflammatory Pain in The Rat Model of Collageninduced
Arthritis. Mediation by Alpha2-adrenoceptors. Brain Res,
1073–1074: 305–310.
 
6. Barros MP., Lemos M., Maistro EL., Leite MF., Sousa JP.,
Bastos JK., Andrade SF.(2008) Evaluation of Antiulcer Activity
of The Main Phenolic Acids Found in Brazilian Green Propolis. J
Ethnopharmacol, 120(3):372-7.
 
7. Biswal BM., Zakaria A., Ahmad A. NM.( 2003) Topical
Aplication of Honey in The Manangement of Radiation Mucositis.
Support Care Cancer,11(4):242-248.
 
8. Bogdanov, S. (2006) Contaminants of bee products. Apidologie
37: 1-18.
 
9. Borges KS ., Brassesco MS. , Scrideli CA. , Soares AE. ,
Tone LG.(2011).Antiproliferative Effects of Tubi-Bee Propolis in
Glioblastoma Cell Lines. Genet Mol Biol, 34(2):310-4.
 
10. Boukraâ L., Meslem A., Benhanifia M., Hammoudi SM.(2009)
Synergistic Effect of Starch and Royal Jelly Against Staphylococcus
Aureus and Escherichia Coli. J Altern Complement Med, 15(7):755-7.
 
11. Bovera, F.; Urso, S.; Di Meo, C.; Tudisco, R.; Nizza, A.,(2009)
A Model to Assess The Use of Caecal and Faecalinocula to Study
Fermentability of Nutrients in Rabbit. Journal of Animal Physiology
and Animal Nutrition, 93:147–156.
 
12. Celikel S., Karakaya G., Yurtsever N., Sorkun K., Kalyoncu
AF.(2006) Bee and Bee Products Allergy in Turkish Beekeepers:
Determination of Risk Factors for Systemic Reactions. Allergol
Immunopathol (Madr), 4(5):180-4.
 
13. Çelimli N.(2005) Kedi ve Köpeklerde Yara Sağıtımında Bal
Kullanılması, Vet.Cer.Der,11(1-2-3-4):10-14.
 
14. Cemek M., Aymelek F., Büyükokuroĝlu ME., et al.(2010)
Protective Potential of Royal Jelly Against Carbon Tetrachloride
İnduced-toxicity and Changes in The Serum Sialic Acid Levels. Food
and Chemical Toxicology, 48(10):2827–2832.
 
15. Chırıfe j., Scarmato GA., Herszage L. (1982) Scientific Basis For
Use of Granulated Sugar in Treatment of İnfected Wounds. Lanced, 1,
560-1.
 
16. Gardjeva PA., Dimitrova SZ., Kostadinov ID., Murdjeva MA.,
Peyche LP., Lukanov LK., Stanimirova IV, Alexandrov AS.( 2007)
A Study of Chemical Composition and Antimicrobial Activity of
Bulgarian Propolis. Folia Med (Plovdiv , 49(3-4):63-9.
 
17. Gasic S., Vucevic D., Vasilijic S., Antunovic M., Chinou I., Colic
M. (2007) Evaluation of The İmmunomodulatory Activities of Royal
Jelly Components in vitro. Immunopharmacol Immunotoxicol ,
29(3-4):521-36.
 
18. Gribel N., Pashinskii VG.(1990) The Antitumor Properties of
Honey. Vapor Onkol,36 (36): 704-709.
 
19. Guler A., Bakan A., Nisbet C.,Yavuz O.(2007) Determination of
important biochemical properties of honey to discriminate pure and
adulterated honey with sucrose (Saccharum officinarum L.) syrup.
Food Chemistry, 105, 1119–1125.
 
20. Guo H., Saiga A., Sato M., Miyazawa I., Shibata M., Takahata
Y., Morimatsu F.(2007) Royal Jelly Supplementation İmproves
Lipoprotein Metabolism in Humans. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo),
53(4):345-8.
 
21. Hashimoto M., Kanda M., Ikeno K., Hayashi Y., Nakamura T.,
Ogawa Y., et al.(2005) Oral Administration of Royal Jelly Facilitates
mRNA expression of glial cell line-derived neurotrophic factor and
neurofilament H in the hippocampus of the adult mouse brain. Biosci
Biotechnol Biochem, 69:800–805.
 
22. Huh JE., Baek YH., Lee MH., Choi DY., Park DS., Lee JD.(2010)
Bee Venom İnhibits Tumor Angiogenesis and Metastasis by İnhibiting
Tyrosine Phosphorylation of VEGFR-2 in LLC-tumor-bearing Mice.
Cancer Lett, 292(1):98-110.
 
23. Ishikawa Y., Tokura T., Ushio H., Niyonsaba F., Yamamoto Y.,
Tadokoro T., Ogawa H., Okumura K.(2009) Lipid-soluble Components
of Honeybee-collected Pollen Exert Antiallergic Effect by İnhibiting IgEmediated
Mast Cell Activation in vivo. Phytother Res, 23(11):1581-6.
 
24. Isla MI., Dantur Y., Salas A., Danert C., Zampini C., Arias
M., Ordóñez R., Maldonado L., Bedascarrasbure E., Nieva Moreno
MI.(2012) Effect of Seasonality on Chemical Composition and
Antibacterial and Anticandida Activities of Argentine Propolis. Design
of A Topical Formulation.Nat Prod Commun, 7(10):1315-8.
 
25. Ito J., Chang FR., Wang HK., et al .(2001) Anti-HIV Activity
of Moronic Acid Derivatives and The New Melliferone-Related
Triterpenoid İsolated from Brazilian Propolis. J Nat Prod, 64:1278-81.
 
26. Izuta H., Chikaraishi Y., Shimazawa M., Mishima S., Hara
H.(2009) 10-Hydroxy-2-decenoic Acid, A Major Fatty Acid from Royal
Jelly, İnhibits VEGF-induced Angiogenesis in Human Umbilical Vein
Endothelial Cells. Evid Based Complement Alternat Med, 6(4):489-94
 
27. Jang MH., Shin MC., Lim S., Han SM.,. Park HJ,Shin I.,. Lee
JS, Kim KA., Kim EH., Kim CJ.(2003) Bee Venom İnduces Apoptosis
and İnhibits Expression of Cyclooxygenase-2 mRNA in Human Lung
Cancer Cell Line NCI-H1299 . J. Pharmacol. Sci. , 91: 95–104.
 
28. Kang SS., Pak SC., Choi SH.(2002) The Effect of Whole Bee
Venom on Arthritis. Am J Chin Med, 30(1):73-80.
 
29. Karadeniz A., Simsek N., Karakus E., Yildirim S., Kara A., Can
I., Kisa F., Emre H.(2011) Turkeli M.,Royal Jelly Modulates Oxidative
Stress and Apoptosis in Liver and Kidneys of Rats Treated with
Cisplatin. Oxid Med Cell Longev, 2011:981-793.
 
30. Kasianenko, VI., Selezneva E., Markarova NV.(2002) Effect of
Warm and Cold Honey Solutions on Acid-Forming Function of The
Stomach. Article in Russian,
 
31. Kempuraj D., Madhappan B., Christodoulou S et al. (2005)
Flavonols İnhibit Proinflammatory Mediator Release, İntracellular
Calcium ion Levels and Protein Kinase C Theta Phosphorylation in
Human Mast Cells. Br J Pharmacol,145: 934–944.
 
32. Kesic A, Mazolovic M, Crnkic A, Catovic B, Hadzidedic S and
Dragosevic G. ( 2009) Influence of L- ascorbic acid content on Total
antioxidant activity of Bee honey. Eur J Sci Res., 32(1):95 – 101.
 
33. Kim HW., Kwon YB, Han HJ., Yang IS., Beitz AJ., Lee JH.(2005)
Anti-nociceptive Mechanisms Associated with Diluted Bee Venom
Acupuncture (Apipuncture) inTthe Rat Formalin Test: İnvolvement
of Descending Adrenergic and Serotonergic Pathways. Pharmacol.
Res,51: 183–188.
 
34. Kimoto T., Koya-Miyata S., Hino K., et al (2001) Pulmonary
Carcinogenesis İnduced by Ferric Nitrilotriacetate in Mice and
Protection from İt by Brazilian Propolis and Artepillin . C. Virchows
Archiv, 438: 259-70.
 
35. Khalil MI.,. Sulaiman S.A ., Boukraa L (2010) Antioxidant
Properties of Honey and Its Role in Preventing Health Disorder. The
Open Nutraceuticals Journal, 2010, 3, 6-16.
 
36. Kohno K., Okamoto I., Sano O., Arai N., Iwaki K., Ikeda
M., Kurimoto M.(2004) Royal Jelly İnhibits The Production of
Proinflammatory Cytokines by Activated Macrophages. Biosci
Biotechnol Biochem, 68(1):138–145.
 
37. Kolesarova A., Bakova Z., Capcarova M., Galik B., Juracek M.,
Simko M., Toman R., Sirotkin AV.(2012) Consumption of Bee Pollen
Affects Rat Ovarian Functions. J Anim Physiol Anim Nutr (Berl), 9.
 
38. Kumova U., Korkmaz A., Avcı BC., Ceyran G.(2002) Önemli Bir
Arı ürünü; Propolis. Uludag Bee Journal, 10-23.
 
39. Kwon YB., Kang, M.S. Han, H.J. Beitz A.J. Lee. J.H.(2001)
Visceral Anti-nociception Produced by Bee Venom Stimulation
of The Zhongwan Acupuncture Point in Mice: Role of Alpha(2)
adrenoceptors. Neurosci. Lett, 308: 133–137.
 
40. Lee JD., Kim SY., Kim TW.,. Lee SH, Yang HI., Lee DI.,. Lee
YH.(2004) Anti-inflammatory Effect of Bee Venom on Type II Collageninduced
Arthritis, Am. J. Chin. Med, 32: 361–36.
 
41. Lee JY., Kang SS., Kim JH., Bae CS., Choi SH. (2005) Inhibitory
effect of whole bee venom in adjuvant-induced arthritis.,19(4):801-5.
 
42. Leja M., Mareczek A., Wyzgolik G., Klepacz-Baniak
J.,Czekon´ska K. (2007) Antioxidative Properties of Bee Pollen in
Selected Plant Species. Food Chemistry, 100:237–240.
 
43. Lemos M., de Barros MP., Sousa JP., da Silva Filho AA.,
Bastos JK., de Andrade SF. (2007) Baccharis Dracunculifolia,
The Main Botanical Source of Brazilian Green Propolis, Displays
Antiulceractivity. J Pharm Pharmacol , 59(4):603-8.
 
44. Liao HF., Chen YY., Liu JJ., et al .(2003) Inhibitory Effect of
Caffeic Acid Phenethyl Ester on Angiogenesis, Tumor İnvasion, and
Metastasis. J Agric Food Chem, 51: 7907-12.
 
45. Liu X, Li L.(1990) Morphological Observation of Effect of Bee
Pollen on İntercellura Lipofuscin in NIH Mice. Zhongguo Zhong Yao Za
Zhi, 15(9):561-578.
 
46. Lotfy M.(2006) Biological Activity of Bee Propolis in Health and
Disease. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 7.22-31
 
47. Luo J., Soh JW., Xing WQ., et al.(2001) PM-3, A Benzo-Gamma-
Pyran Perivative İsolated from Propolis,.İnhibits Growth of MCF-7
Human Breast Cancer Cells. Anticancer Res, 21: 1665-71.
 
48. Mamary MA., Meeri A., Habori M.(2002) Antioxidant Activities
and Total Phenolics of Different Types of Honey. Nutrition Research,
22,1041-1047.
 
49. Mansour MA. (2002) Epithelial Corneal Oedema Treated with
Honey.Clinical and Experimental Opthalmology ,30:141-142.
 
50. Martins RS., Péreira ES Jr., Lima SM., Senna MI., Mesquita
RA., Santos VR.(2002) Effect of Commercial Ethanol Propolis
Extract on The in Vitro Growth of Candida Albicans Collected from
HIV-Seropositive and HIV-Seronegative Brazilian Patients with Oral
Candidiasis. J Oral Sci, 44(1):41-8.
 
51. Maruyama H, Sakamoto T, Araki Y, Hara H.(2010) Antiinflammatory
Effect of Bee Pollen Ethanol Extract from Cistus sp.
of Spanish on Arrageenan-induced Rat Hind Paw Edema. BMC
Complement Altern Med, 10.30.
 
52. Molan PC.(1996)Honey as An Antimicrobial Agent. Bee
Products. 3:27–37.
 
53. Moon DO., Park SY., Lee KJ., Heo MS., Kim KC., Kim MO., Lee
JD., Choi YH.,. Kim GY.(2006) Key Regulators in Bee Venom-induced
Apoptosis are Bcl-2 and Caspase-3 in Human Leukemia U937 Cells
Through Downregulation of ERK and Akt. Int. Immunopharmacol, 6
:1796–1807.
 
54. Morita H., Ikeda T., Kajita K., Fujioka K., Mori I., Okada H., Uno
Y., Ishizuka T.(2012) Effect of Royal Jelly İngestion for Six Months on
Healthy Volunteers. Nutr J, 21:11-77.
 
55. Münstedt K., Bargello M., Hauenschild A.(2009) Royal Jelly
Reduces The Serum Glucose Levels in Healthy Subjects. J Med Food ,
12(5):1170-2.
 
56. Nakajima Y., Tsuruma K., Shimazawa M., Mishima S.,
Hara H.(2009) Comparison of Bee Products Based on Assays of
Antioxidant Capacities. BMC Complement Altern Med , 9:4.
 
57. Nisbet O., Nisbet C., Yarim M., Guler A., Ozak A.(2010) Effects
of Three Types of Honey on Cutaneous Wound Healing. WOUNDS,
22(11):275–283.
 
58. Nisbet O., Ozak A., Yardimci C., Nisbet C., Yarim M., Bayrak
K., Sirin S.(2012) Evaluation of bee venom and hyaluronic acid in the
intra-articular treatment of osteoarthritis in an experimental rabbit
model Research in Veterinary Science 93 (2012) 488–493.
 
59. Nisbet C., Güler A., Ciftci G.,Yarım GF.(2009)the investigation
of protein prophile of different botanic origin honey and density
saccharose- adulterated honey by SDS-PAGE method. Kafkas Üniv.
Vet.Fak. dergisi,15(3):443-446.
 
60. Nishikawa H., Kitani S.(2011) Gangliosides İnhibit Bee
Venom Melittin Cytotoxicity but not Phospholipase A(2)-induced
Degranulation in Mast Cells. Toxicol Appl Pharmacol, 1;252(3):228-
36.
 
61. Okamoto I., Taniguchi Y., Kunikata T., et al. (2003) Major Royal
Jelly Protein 3 Modulates İmmune Responses in vitro and in vivo. Life
Sciences, 73(16):2029–2045
 
62. Onat FY., Yegen BC., Lawrence R., Oktay A., Oklay S.(2011)
Mad Honey Poisoning in man and Rat. Reviwes on Environmental
Health, (1): 3-10.
 
63. Oddo lp., Bogdanov s. (2004) Determination of Honey Botanical
Origin: Problems and Issues, Apidologie, 35, 2-3.
 
64. Ozan F., Polat ZA., Er K., Ozan U., Değer O.(2007) Effect of
propolis on survival of periodontal ligament cells: new storage media
for avulsed teeth. J Endod ,33(5):570-3.
 
65. Ozcan M., Unver A., Ceylan DA., Yetişir R.(2004) Inhibitory
Effect of Pollen and Propolis Extracts. Nahrung,48(3):188-94.
 
66. Ozemen n., Alkın E. (2006) The Antimicrobial Features of Honey
and the Effects on Human Health, Uludag Bee Journal, 4, 155-60,
 
67. Park JH., Kim KH., Kim SJ., Lee WR., Lee KG., Park KK.(2010)
Bee Venom Protects Hepatocytes from Tumor Necrosis Factor-alpha
and Actinomycin D. Arch Pharm Res,33(2):215-23.
 
68. Parolia A., Thomas M.S., Kundabala M., Mohan M. (2010)
Propolis and İts Potential Uses in Oral Health. International Journal of
Medicine and Medical Sciences, 2(7) : 210-215.
 
69. Quian Wei L., Khan Z., Watson D. G., Fearnley J.(2008)
Analysis of Sugars in Bee Pollen and Propolis by Ligand Exchange
Chromatography in Combination with Pulsed Amperometric Detection
and Mass Spectrometry. Journal of Food Composition and Analysis,
21:78–83.
 
70. Ruëff F., Przybilla B.(2008) Venom immunotherapy. Side effects
and efficacy of treatment Hautarzt,59(3):200-5.
 
71. Şahinler N, Sahinler S, Gül A. (2001) Hatay yöresi ballarının
bileşimi be biyokimyasal analizi. MKU Ziraat Fakültesi Dergisi 6:
93-108.
 
72. Saric A., Balog T., Soboc´anec, S.; Kusˇic, B.; Sˇverko,
V.;Rusak, G.; Likic, S.; Bubalo, D.; Pinto, B.; Reali, D.;Marotti, T.(2009)
Antioxidant Effects of Flavonoid from Croatian Cystus İncanus L. rich
Bee Pollen. Food and Chemical Toxicology , 47:547–554.
 
73. Seppälä U., Francese S., Turillazzi S., Moneti G., Clench M.,
Barber D. (2012) In Situ İmaging of Honeybee (Apis Mellifera) Venom
Components from Aqueous and Aluminum Hydroxide-adsorbed
Venom İmmunotherapy Preparations. J Allergy Clin Immunol,
129(5):1314-1320.
 
74. Shoskes DA.( 2002) Phytotherapy in Chronic Prostatitis.
Urology, 60: 35–37.
 
75. Silici S., Ekmekcioglu O., Kanbur M., Deniz K. (2010) The
Protective Effect of Royal Jelly Against Cisplatin-induced Renal
Oxidative Stress in Rats. World Journal of Urology , 29(1):127–132.
 
76. Silici S., Koç N., Mutlu Sarıgüzel F., Sağdıç O.(2005)
Mould İnhibition in Different Fruit Juices by Propolis. Archiv Für
LebensmittelHygiene, 56 (4): 87-90 .
 
77. Son DJ., Lee JW., Lee YH., Song HS., Lee CK., Hong JH.(2007)
Therapeutic Application of Anti-Arthritis, Pain-releasing, and
Anti-cancer Effects of Bee Venom and İts Constituent Compounds.
Pharmacol. Ther., 115 :246–270.
 
78. Sonmez S., Kirilmaz L., Yucesoy M., Yucel B., Yilmaz B.(2005)
The Effect of Bee propolis on Oral Pathogens and Human Gingival
Fibroblasts .Journal of Ethnopharmacology ,102 :371–376.
 
79. Staniskiene B., Matusevicius P., Budreckiene R. (2006) Honey
as an Indicator of Environmental Pollution. Environmental research,
Engineering and Management, 2(36):53-58.
 
80. Subrahmanyam MA. (1998)A Prospective Randomized Clinical
and Histological Study of Superficial Burn Wound Healing with Honey
and Silver Sulfadiazine. Burns. 24(2):157–161.
 
81. Sugiyama T., Takahashi K., Mori H.(2012) Royal Jelly
Acid, 10-Hydroxy-trans-2-Decenoic Acid, as A Modulator of The
Innate Immune Responses. Endocr Metab Immune Disord Drug
Targets,1;12(4):368-76.
 
82. Suzuki KM., Isohama Y., Maruyama H., Yamada Y., Narita Y.,
Ohta S., Araki Y., Miyata T., Mishima S.(2008) Estrogenic Activities
of Fatty Acids and A Sterol İsolated from Royal Jelly. Evid Based
Complement Alternat Med, 5(3):295-302.
 
83. Şimşek N., Karadeniz A., Bayraktaroğlu AG.(2009) Effects
of L-carnitine, Royal Jelly and Pomegranate Seed on Peripheral
Blood Cells in Rats. Kafkas Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi,
15(1):63–69.
 
84. Takaki-Doi S., Hashimoto K., Yamamura M., Kamei C. (2009 )
Antihypertensive Activities of Royal Jelly Protein Hydrolysate and İts
Fractions in Spontaneously Hypertensive Rats. Acta Med Okayama
, 63(1):57-64.
 
85. Tamura T., Fujii A., Kuboyama N.(1987) Antitumor Effects of
Royal Jelly. Nihon Yakurigaku Zasshi, 89(2):73-80
 
86. Teerasripreecha D., Phuwapraisirisan P., Puthong S., Kimura
K., Okuyama M., Mori H., Kimura A.(2012) Chanchao CIn Vitro
Antiproliferative/Cytotoxic Activity on Cancer Cell Lines of A Cardanol
and Cardol Enriched from Thai Apis Mellifera Propolis , 30:12-27.
 
87. Tokunaga KH., Yoshida C., Suzuki KM., Maruyama H., Futamura
Y., Araki Y., Mishima S.(2004) Antihypertensive Effect of Peptides
from Royal Jelly in Spontaneously Hypertensive Rats. Biol Pharm Bull,
27(2):189-92.
 
88. Tseng JM., Huang JR., Huang HC., Tzen JT., Chou WM.,
Peng CC.(2011) Facilitative Production of An Antimicrobial Peptide
Royalisin and İts Antibody Via An Artificial Oil-body System.
Biotechnol Prog , 27(1):153–161.
 
89. Tucak Z., Periskić M.(2005) Effect of Honeybee Broods (Queen-
Bee Different Lineage) Moving on Disease Development at Various
Beehive Types and Allergy Reaction Cause in Humans ,29(1):337-40.
 
90. Turner KK., Nielsen BD., O’Connor CI., Burton JL.(2006) Bee
Pollen Product Supplementation to Horses in Training Seems to
İmprove Feed İntake: A Pilot Study. J Anim Physiol Anim Nutr (Berl) ,
90(9-10):414-20.
 
91. Wang J., Jin GM., Zheng YM., Li SH., Wang H. (2005) Effect of
Bee Pollen on Development of İmmune Organ of Animal. Zhongguo
Zhong Yao Za Zhi, 30(19):1532-6.
 
92. Wang J., Li S., Wang Q., Xin B., Wang H.(2007) Trophic Effect
of Bee Pollen on Small İntestine in Broiler Chickens. J Med Food,
10(2):276-80.
 
93. Whıte JW. (1966) Inhibine and Glucose Oxidase in Honey: A
Review. American Bee Journal, 106, 214-6.
94. Whıte, JW. (1978) Honey, Advances in Food Research, 24,
287–374.
 
95. Wu YD., Lou YJ.(2007) A Steroid Fraction of Chloroform Extract
from Bee Pollen of Brassica Campestris İnduces Apoptosis in Human
Prostate Cancer PC-3 Cells. Phytother Res. , 21(11):1087-91.
 
96. Yanagita M., Kojima Y., Mori K., Yamada S., Murakami S.
(2011).Osteoinductive and Anti-inflammatory Effect of Royal Jelly on
Periodontal Ligament Cells. Biomed Res , 32(4):285-91.
 
97. Yilmaz N., Nisbet O., Nisbet C ., Ceylan G., Hoşgör F., Dede
D. (2009) Bıochemıcal Evaluatıon of the Therapeutıc Effectıveness
of Honey in Oral Mucosal Ulcers Bosnıan Journal of Basıc Medıcal
Scıences, 9, 290-295,
 
98. Yang XP., Wu MC. (2006) Study on The Antitumor Effect of
Rape Bee-pollen Polysaccharide in Tumor Bearing Mice. Acta Nutr
Sin, 28: 160–162.
 
99. Zamani Z., Reisi Pi., Alaei H., Pilehvarian A.(2012) Effect
of Royal Jelly on Spatial Learning and Memory in Rat Model of
Streptozotocin-İnduced Sporadic Alzheimer’s Disease .Adv Biomed
Res, 1: 26.

168
0
0
Yorum Yaz